Fauna en schade

De schade veroorzaakt door fauna kent over de jaren heen een sterke stijging.

BIJ12 publiceert jaarlijks alle getaxeerde faunaschade. Het gaat hierbij alleen om schade door soorten waarvoor een tegemoetkoming is uitgekeerd. Voor een deel van de faunaschade wordt geen tegemoetkoming gegeven. Bijvoorbeeld door uitheemse soorten (nijlgans, Canadese gans), of schade die om andere redenen niet gemeld wordt, blijft buiten beeld.

In schadejaar 2025 behandelde BIJ12 12.631 aanvragen voor een tegemoetkoming in faunaschade. In totaal heeft BIJ12 vorig jaar ruim € 92 miljoen uitbetaald namens de provincies. Veruit het grootste deel van dit bedrag (80%) ging naar schade door watervogels, vooral aan voorjaars- en zomergras. De schade door wolven bedroeg ruim € 1,5 miljoen

De afgelopen jaren is het schadebedrag sterk toegenomen. Belangrijke verklaringen daarvoor zijn onder andere meer aanvragen, hogere gewasprijzen, meer beperkingen rondom bestrijding en meer schade aan landbouwhuisdieren door wolven.

In het schadejaar 2025 keerde BIJ12 in totaal € 92.167.920 uit. Dat is een stijging van 18% ten opzichte van 2024. Deze stijging is minder sterk dan het jaar ervoor. In 2024 nam het schadebedrag toe met 38% ten opzichte van 2023. Het gemiddelde getaxeerde en uitgekeerde bedrag per aanvraag is het afgelopen jaar licht gedaald.

Schade door watervogels
Watervogels veroorzaakten ook in 2025 veruit de meeste schade, vooral aan grasland. In totaal bedroeg deze schade € 72.370.715. Binnen deze groep veroorzaken grauwe ganzen de meeste schade (€ 46.402.854). Daarna volgen brandganzen, kolganzen, smienten, rotganzen en knobbelzwanen.

In de provincie Noord-Holland werd in 2025 de meeste schade uitbetaald, in totaal € 35.291.425. Daarna volgden Fryslân (€ 20.318.695) en Zuid-Holland (€ 13.619.382). In Flevoland werd het laagste bedrag aan tegemoetkomingen uitgekeerd (€ 520.644).

De schade Nederland (bron BIJ12)

Opmerking

Zoals de situatie zich nu ontwikkeld mag en kan worden aangenomen dat het totale uitgekeerde schade bedrag alleen maar zal toenemen. Oorzaken zijn onder meer de groei van het aantal meldingen schade aan landbouw (grasland, akkerbouw en fruit teelt). En door beperkingen in beheer en de gestage groei van onder meer de diverse ganzen soorten.

Beperkte mogelijkheden voor bestrijding
Grondgebruikers hebben minder mogelijkheden om hun gewassen te beschermen tegen faunaschade. Dat komt door het vervallen van landelijke vrijstellingen in sommige provincies, waardoor bepaalde diersoorten niet meer bestreden mogen worden. Deze provincies verstrekken daarom tegemoetkomingen voor schade die is veroorzaakt door die diersoorten.

Dat geldt bijvoorbeeld voor de houtduif in Noord-Holland. In die provincie worden veel kostbare groenten geteeld. Houtduiven veroorzaken aanzienlijke schade aan die groenten, maar mogen sinds half 2023 niet meer worden bestreden. Dat leidt tot schadebedragen die kunnen oplopen tot wel € 300.000 per aanvraag. Daarmee is de houtduif – na de grauwe gans – de grootste schadeveroorzakende diersoort in Noord-Holland met een schadebedrag van ruim € 8,5 miljoen.

(bron BIJ12, zie ook BIJ12 haar website en link in ons portaal)

Wat voor schade veroorzaken diverse soorten:

Schade grasland welke ontstaat door de toename van het aantal stand ganzen. Daarbij speelt ook de (opgelegde) beperkingen ten aanzien van het (actief) beheer van ganzen, Verder schade aan gewassen e.d. door op dit moment het niet of beperkt hebben van beheermogelijkheden ten aanzien van duiven, kraaien en kauwen.

Voor de goede orde: van de laatste drie soorten werd eerder geen formele schade registratie gedaan daar deze landelijk waren vrijgesteld

Schade ganzen:

Naast overwinterende en doortrekkende ganzen zijn er soorten die ook in Nederland broeden. De grauwe gans, brandgans, kolgans, nijlgans en Canadese gans doet dit in toenemende mate. Hierbij kan schade worden aangericht. Schade aan voornamelijk grasland, graszaad, suikerbieten en aardappelen. Ook bij andere akkerbouwgewassen, vollegrondsgroenten en bloem(bol)gewassen kan schade ontstaan.

Afhankelijk van de soort graast een gans zeven tot twaalf uur per dag. Een halve tot een hele kilo gras wordt tijdens deze periode opgegeten. Ganzen eten zoveel vanwege hun niet efficiënte spijsvertering. Driekwart van dit opgenomen voedsel verlaat het lichaam weer in de vorm van keutels (stikstof). Per vier minuten wordt een keutel geproduceerd.

Schade eenden

Wilde eenden zijn herbivoren die zowel op groene plantendelen foerageren als op zaden. Vanwege de vruchtbare landbouwgebieden en zachte winters is er in Nederland een continu aanbod van voedsel. Bovendien is er in ons land veel water, waar de vogels veilig kunnen overnachten. De wilde eend kan schade aanrichten aan onder andere grasland, graszaad, peulvruchten, vollegrondsgroenten en granen.

Schade duiven

Er zijn diverse soorten duiven, maar de houtduif is de meest voorkomende duivensoort in Nederland. Het grootste deel van de populatie verblijft meestal het hele jaar in Nederland. Een klein deel trekt in de winter weg richting het zuidwesten. Andere houtduiven komen juist vanuit het noorden naar Nederland om te overwinteren. Houtduiven foerageren voornamelijk op akkerlanden, maar ook op vollegrond groenten zoals sla, spinazie, koolsoorten en fruit. Schade is dan vraatschade en bevuiling.

Schade predatoren

Predatoren zijn dieren die andere dieren vangt (de prooi) om ze op te eten. Er is een grote variatie in deze. Denk hierbij aan vos, kraai, marters, reiger, ratten en sinds recentelijk de wolf, maar ook (verwilderde) katten en ooievaar. Vogels kunnen ook andere vogels prederen: een boomvalk vangt boerenzwaluwen, reigers (maar ook ooievaar) eten eendenpullen, de buizerd vangt ook weidevogel kuikens en kraaien lusten graag een weidevogelei. Maar ook jonge hazen kunnen het slachtoffer worden van predatie.

De vos

In Nederland hebben we alleen de rode vos. De schatting is dat er tussen de 120.000 en 140.000 vossen voorkomen. Ook in bewoond gebied komt de vos voor. Voor vossen vormen kleine knaagdieren (vooral woelmuizen) en haasachtigen (haas, konijn) het hoofdmenu. Maar ook vogels, insecten, eieren, bessen, afgevallen fruit, aas en afval wordt gegeten. Per dag heeft een vos ongeveer vijfhonderd gram voedsel nodig.

Opmerking:

Als gevolg van de uitspraak kunnen in Zuid-Holland beperkt vossen en zwarte kraaien beheerd worden. Anderen als kauwen, houtduiven en konijnen, kunnen vanaf 16 juli 2023 niet meer worden bestreden ter voorkoming van landbouwschade. Wat de impact hiervan zal zijn op schade aan flora en fauna zal gaan blijken. Wel heeft BIJ12 het nu mogelijk gemaakt om schade veroorzaakt door deze dieren te melden.